Khám phá bi kịch

I. ĐẶC ĐIỂM CỦA BI KỊCH

• Bi kịch là một thể loại của kịch, thể hiện xung đột không thể giải quyết giữa khát vọng cao đẹp của con người với khả năng, tình thế thực hiện.
• Xung đột bi kịch nảy sinh do mâu thuẫn giữa cái thiện với cái ác, cái cao cả với cái thấp hèn, cái mới với cái cũ, cái tiến bộ với cái phản tiến bộ, giữa các mặt khác nhau của tính cách, giữa mong muốn chủ quan và điều kiện khách quan, giữa các giá trị khác nhau của đời sống,… Các xung đột này tạo nên bởi hành động có ý thức của nhân vật trong việc thực hiện cái tất yếu mà nó tự thấy trước là không tránh khỏi bị tai họa. Qua hành động, nhân vật bộc lộ tính cách, phẩm chất của mình. Nhân vật bi kịch có sức mạnh lớn lao, phẩm chất cao cả, mang mình những lí tưởng, khát vọng đẹp đẽ,… nhưng phải đối mặt với số phận nghiệt ngã, những quyết định khó khăn, sự không thuận lợi của hoàn cảnh,… Lời thoại của nhân vật thường thể hiện sự căng thẳng, những giằng xé nội tâm, có tính hùng biện, triết lí, hoặc có tính chất mĩ lệ, trau chuốt,…

• Đề tài của bi kịch thường mượn từ lịch sử hay huyền thoạị, đề cập những vấn đề lớn, có tính vĩnh cửu của cuộc sống con người. Cốt truyện của bi kịch biểu thị chuỗi hành động tuân theo quy tắc nhân quả, dẫn tới kết cục bi thảm của nhân vật chính. Kết thúc bi thảm của nhân vật có ý nghĩa thức tỉnh, dự báo về một cái gì tốt đẹp hơn sẽ nảy sinh trong cuộc sống và trong mỗi con người.

(Ngữ văn 9, tập 1, Bộ kết nối tri thức với cuộc sống, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 118)

II. CHIẾN LƯỢC ĐỌC HIỂU BI KỊCH

• Đọc kĩ văn bản để nhận diện, hình dung được bối cảnh, cốt truyện kịch, hệ thống các nhân vật, lời thoại của nhân vật kịch.
• Phát hiện các mâu thuẫn, xung đột giữa các nhân vật kịch hoặc các lực lượng được nhà văn xây dựng trong văn bản kịch.
• Phân tích, lí giải, đánh giá về những mẫu thuần căn bản, gay gắt và những xung đột chính trong văn bản kịch.
• Nhận xét, giải thích được ý nghĩa của văn bản kịch, đánh giá được sự thay đổi của nhân vật thông qua việc tiến hành khai thác một số yếu tốt hình thức nghệ thuật (mâu thuẫn, xung đột, nhân vật, lời thoại) trong văn bản kịch.
• Từ vấn đề đặt ra trong văn bản kịch, liên hệ, kết nối với thực tiễn cuộc sống của bản thân và thấy được các giá trị văn hóa, triết lí nhân sinh.

III. TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Othello (W.Shakespeare)
• Macbeth (W.Shakespeare)
• Romeo và Juliette (W.Shakespeare)
• Vũ Như Tô (Nguyễn Huy Tưởng)
• Âm mưu và ái tình (F.Sile)
• Những tên cướp (F.Sile)

IV. SỰ VẬN ĐỘNG CỦA THỂ LOẠI BI KỊCH (TỪ HY LẠP CỔ ĐẾN THỜI ĐẠI PHỤC HƯNG)