TRI THỨC NGỮ VĂN – TRUYỆN NGẮN
1. Khái niệm
“Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp; cốt truyện thường không chia nhiều tuyến; chi tiết cô đúc; lời văn mang nhiều ẩn ý”
(Sách giáo khoa Ngữ văn 6, tập 2, bộ Cánh diều, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 65)
2. Yếu tố đặc trưng:
- Đề tài là phạm vi đời sống được phản ánh, thể hiện trực tiếp trong tác phẩm văn học. Để xác định và gọi được tên đề tài, có thể dựa vào phạm vi hiện thực được miêu tả (đề tài lịch sử, đề tài chiến tranh, đề tài gia đình,…) hoặc loại nhân vật được đặt ở vị trí trung tâm của tác phẩm (đề tài trẻ em, đề tài người nông dân, đề tài người lính,…). Một tác phẩm có thể để cập nhiều đề tài, trong đó có một đề tài chính.
- Chi tiết là yếu tố nhỏ nhất tạo nên thế giới hình tượng (thiên nhiên, con người, sự kiện,…) nhưng có tầm quan trọng đặc biệt trong việc đem lại sự sinh động, lôi cuốn cho tác phẩm văn học.
- Tính cách nhân vật là những đặc điểm riêng tương đối ổn định của nhân vật, được bộc lộ qua mọi hành động, cách ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ,… Tính cách nhân vật còn được thể hiện qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy nghĩ của nhân vật khác.
(Sách giáo khoa Ngữ văn 7, tập 1, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 10)
- Đặc điểm nhân vật là nét riêng của nhân vật trong truyện, thường được thể hiện qua hình dáng, cử chỉ, hành động, ngôn ngữ, ý nghĩ…
- Nhân vật: Nhân vật thường có đặc điểm ngoại hình, tính cách, cử chỉ, hành động, lời nói, cảm xúc, suy nghĩ…
(Sách giáo khoa Ngữ văn 6, tập 2, bộ Cánh diều, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 65)
- Bối cảnh: Bối cảnh trong truyện thường chỉ hoàn cảnh xã hội của một thời kì lịch sử nói chung (bối cảnh lịch sử); thời gian và địa điểm, quang cảnh cụ thể xảy ra câu chuyện (bối cảnh riêng)
- Thay đổi kiểu người kể truyện
- Lời người kể chuyện là lời của người đã kể lại câu chuyện. Nếu người kể chuyện theo ngôi thứ nhất thì lời của người kể là lời của người xưng “tôi”. Nếu người kể theo ngôi thứ ba thì lời của người kể là lời của người ngoài, không tham gia câu chuyện.
- Lời nhân vật: là lời của một nhân vật trong truyện. Thường được nhận biết về mặt hình thức qua các dấu hiệu như: câu nói được đặt thành dòng riêng và có gạch đầu dòng; câu nói được đặt trong ngoặc kép sau dấu hai chấm.
(Sách giáo khoa Ngữ văn 7, tập 1, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 10)
